ภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน เป็นหนึ่งในสาเหตุหลักของการเสียชีวิตที่ไม่คาดคิด ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อหัวใจหยุดทำงานอย่างฉับพลัน และไม่สามารถสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงอวัยวะต่าง ๆ ได้ หากไม่ได้รับการช่วยเหลืออย่างรวดเร็วจะนำไปสู่การเสียชีวิตในไม่กี่นาที
ซึ่งในแต่ละปีมีคนไทยเสียชีวิตจากภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลันกว่า 54,000 คน หรือเฉลี่ยแล้วเท่ากับเสียชีวิตประมาณ 6 คน ทุก ๆ 1 ชั่วโมง การเสียชีวิตจากภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลันสามารถเกิดขึ้นได้โดยไม่มีการเตือนล่วงหน้า และมักเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว และในทางการแพทย์ภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน ถือเป็น “ภัยเงียบ” ที่เกิดขึ้นกับใครก็ได้ ไม่เว้นแม้แต่คนที่ออกกำลังอย่างสม่ำเสมอ
ภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน (Sudden Cardiac Arrest หรือ SCA) คือ
ภาวะที่หัวใจหยุดเต้นอย่างทันทีทันใด และไม่สามารถสูบฉีดเลือดไปยังอวัยวะต่าง ๆ ในร่างกายได้ โดยเฉพาะสมอง และหัวใจเอง ภาวะหัวใจหยุดเต้นเกิดขึ้นเมื่อระบบไฟฟ้าของหัวใจที่ควบคุมการเต้นเกิดความผิดปกติ ทำให้การเต้นของหัวใจหยุดลงหรือเต้นไม่เป็นจังหวะ
ซึ่งทำให้หัวใจไม่สามารถส่งเลือดไปเลี้ยงอวัยวะต่างๆ ในร่างกายได้ตามปกติ ผู้ป่วยที่เกิดภาวะนี้หากไม่ได้รับการช่วยเหลืออย่างทันท่วงที จะทำให้เกิดการเสียชีวิตภายในไม่กี่นาที
สาเหตุของภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน
- โรคหัวใจขาดเลือด ภาวะหลอดเลือดหัวใจตีบหรืออุดตัน ทำให้หัวใจขาดเลือดและออกซิเจน
- หัวใจเต้นผิดจังหวะรุนแรง (Ventricular Fibrillation หรือ Ventricular Tachycardia): การเต้นผิดจังหวะนี้อาจทำให้หัวใจไม่สามารถสูบฉีดเลือดได้
- โรคหัวใจโครงสร้างผิดปกติ เช่น กล้ามเนื้อหัวใจหนาผิดปกติ (Hypertrophic Cardiomyopathy)
- ปัจจัยอื่น ๆ เช่น ภาวะหัวใจอักเสบ (Myocarditis) ภาวะโพแทสเซียมหรือแคลเซียมในเลือดผิดปกติ หรือการได้รับสารพิษ
อาการที่ต้องระวัง
- หมดสติหรือไม่ตอบสนอง
- หยุดหายใจ หรือหายใจเฮือก
- อาการเจ็บแน่นหน้าอกก่อนหมดสติในบางราย
- ภาวะนี้มักเกิดขึ้นกะทันหันโดยไม่มีสัญญาณเตือน
ใครบ้างที่เสี่ยงต่อการเกิดภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน
- ผู้ที่มีโรคประจำตัว เช่น โรคหัวใจขาดเลือด, หัวใจเต้นผิดจังหวะรุนแรง โรคกล้ามเนื้อหัวใจผิดปกติ, ประวัติหัวใจล้มเหลวหรือหัวใจโต, โรคหัวใจพิการแต่กำเนิด
- ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเกี่ยวกับโรคหัวใจ มีประวัติครอบครัวที่เคยเกิดภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน และมีญาติใกล้ชิดที่เสียชีวิตกะทันหันจากโรคหัวใจ
- ผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงจากวิถีชีวิต
- สูบบุหรี่ การสูบบุหรี่เพิ่มความเสี่ยงของโรคหัวใจขาดเลือดและหัวใจเต้นผิดจังหวะ
- ดื่มแอลกอฮอล์มากเกินไป อาจทำให้หัวใจเต้นผิดปกติ และเสี่ยงต่อการเกิดภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน
- ขาดการออกกำลังกาย การไม่ออกกำลังกายเพิ่มความเสี่ยงของโรคหัวใจ
- การได้รับสารพิษ เช่น ยาเสพติด หรือสารพิษที่มีผลกระทบต่อการทำงานของหัวใจ
- ผู้ที่มีภาวะผิดปกติในร่างกาย เช่น ภาวะโพแทสเซียมหรือแคลเซียมในเลือดผิดปกติอาจส่งผลต่อระบบไฟฟ้าของหัวใจ, ภาวะหัวใจอักเสบ
- นักกีฬา หรือผู้ที่ออกกำลังกายอย่างหนักเกินไป แม้ว่าโดยทั่วไปการออกกำลังกายมีประโยชน์ต่อหัวใจ แต่ในบางกรณี เช่น นักกีฬาที่มีปัญหาหัวใจโดยไม่รู้ตัว การออกกำลังกายหนักอาจกระตุ้นให้เกิดภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลันได้
คำแนะนำสำหรับผู้ที่เสี่ยงจะเกิดภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน
- เข้ารับการตรวจสุขภาพประจำปี โดยเฉพาะผู้ที่มีประวัติครอบครัวหรือปัจจัยเสี่ยง
- ควบคุมปัจจัยเสี่ยง เช่น ความดันโลหิตสูง เบาหวาน และไขมันในเลือด
- ปรึกษาแพทย์หากมีอาการผิดปกติเกี่ยวกับหัวใจ
การป้องกันภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน
- ควบคุมปัจจัยเสี่ยง เช่น ความดันโลหิตสูง เบาหวาน และไขมันในเลือดสูง
- เลี่ยงการสูบบุหรี่และการดื่มแอลกอฮอล์มากเกินไป
- ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ
- เข้ารับการตรวจสุขภาพประจำปี โดยเฉพาะผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นโรคหัวใจ
ภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลันเป็นภาวะฉุกเฉินที่อาจเกิดขึ้นได้ในทุกเพศทุกวัย การเรียนรู้วิธีปฐมพยาบาลเบื้องต้นและการใช้เครื่อง AED เป็นสิ่งสำคัญที่ช่วยเพิ่มโอกาสรอดชีวิตของผู้ป่วย นอกจากนี้ การดูแลสุขภาพหัวใจด้วยการป้องกันปัจจัยเสี่ยง และการตรวจสุขภาพเป็นประจำยังช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดภาวะนี้ได้อีกด้วย
