เยื่อบุจมูกอักเสบ ที่มีอาการตอบสนองต่อสารก่อภูมิแพ้ไวเกิน หรืออธิบายง่าย ๆ ว่าทำงานต่อต้านต่อสารในสิ่งแวดล้อมรอบ ๆ ตัวมากเกินไป เช่น กลิ่นฝุ่นควัน ละอองเกสรดอกไม้ แมลงสาบ อากาศที่เปลี่ยนแปลง เป็นต้น

สาเหตุของภูมิแพ้จมูก และปัจจัยกระตุ้นที่ควรหลีกเลี่ยง

สารก่อภูมิแพ้ 3 กลุ่ม ที่พบบ่อยในผู้ป่วยภูมิแพ้จมูก

สารสูดดมที่ล่องลอยอยู่ในอากาศ เช่น ฝุ่น PM 2.5 ควัน ละอองมลพิษ ละอองเกสรดอกไม้ เชื้อรา แมลงสาบ รังแคสุนัขรังแคแมว หญ้า เป็นต้น
อาหาร เช่นนมวัว ไข่ อาหารทะเล ถั่ว
อุณหภูมิ เช่น อากาศร้อนจัด เย็นจัด ความชื้น

อาการภูมิแพ้จมูกที่พบบ่อย

อาการเหมือนไข้หวัด ได้แก่ คัดจมูก จาม น้ำมูกใส คันจมูก โดยผู้ป่วยมักจะ มีอาการ ทันทีหลังจากเจอสารที่แพ้ และหายไป อาการคงอยู่ นานสุด ไม่ถึง ครึ่งวัน ก็จะหายไปเอง แต่หากเป็นไข้หวัดที่เกิดจากการติดเชื้อแล้ว อาการดังกล่าวจะเป็น นานเกินวัน หรือคงอยู่ตลอดเวลา ในบางรายจะมีอาการนอกเหนือจากจมูกร่วมด้วยเช่นผื่นคันที่ผิวหนัง อาการตาอักเสบ มี เยื่อบุตาบวมแดง ท่อปรับแรงดันหูชั้นกลางบวม ที่ทำให้เกิดอาการแน่นหูหรือหูอื้อ หอบหืด

การวินิจฉัยโรคภูมิแพ้จมูก

การวินิจฉัยโรคภูมิแพ้จมูกอาศัย การซักประวัติร่วมกับการตรวจร่างกาย ซึ่งถือเป็นขั้นตอนที่สำคัญที่สุด

อาการสำคัญที่มักพบ ได้แก่

คัดจมูก
จามบ่อย
น้ำมูกใส
คันจมูก

โดยผู้ป่วยอาจจะเป็นที่จมูกข้างเดียวหรือสลับข้างกันก็ได้ มักจะเป็นมากตอนเจอศาลภูมิแพ้เยอะหรืออากาศเย็น โดยเฉพาะช่วงตอนกลางคืน หรืออยู่ที่ห้องแอร์เย็น

ลักษณะอาการที่พบร่วม

ในผู้ป่วยบางราย โดยเฉพาะเด็กและผู้ใหญ่ อาจพบลักษณะเฉพาะ ได้แก่

ขอบตาล่างคล้ำและบวม (Allergic shiner)
เกิดจากการบวมของเยื่อบุจมูกและบริเวณท่อน้ำตา ส่งผลให้การไหลเวียนของเลือดรอบดวงตาลดลง
รอยย่นบริเวณสันจมูก (Allergic salute)
เกิดจากการคันจมูกและใช้มือถูหรือดันจมูกบ่อย ๆ จนเกิดรอยพับของผิวหนัง

เมื่อแพทย์ตรวจจมูกจะตรวจพบเยื่อบุจมูกบวม ทำให้เกิดอาการคัดจมูก และจะพบน้ำมูกใสในจมูก กรณี พี่ มีอาการภูมิแพ้ขึ้นตา แพทย์จะตรวจพบเยื่อบุตาขาวบวมแดง หากในรายที่รุนแรง จะส่งผลทำให้ท่อน้ำตาอักเสบจนเกิดการอุดตัน ทำให้น้ำตาไหลได้ นอกเหนือจาก ตาแล้วยังมีผลต่อท่อปรับแรงดันหูชั้นกลาง หรือท่อยูสเตเชียน (Eustachian tube) ที่อยู่ในด้านหลังโพรงจมูก หากท่อนี้มีอาการบวมอักเสบจะทำให้เกิดอาการแน่นในหู หรือปวดหูได้

อาการนอกเหนือจากนี้ หากมีน้ำมูกลงคอจะทำให้ ผู้ป่วยมีเสมหะลงคอและคันคอระคายคอไอได้ แต่ไม่ได้เป็นตลอดทั้งวันอาการจะเป็นเฉพาะเวลาเจอสารแพ้ หรืออากาศ เปลี่ยน อาการอื่น ๆ ที่ไม่จำเพาะเช่น ตื้อหรือหน้าผาก ระหว่างหัวคิ้ว เกิดจากการบวมของจมูก หรือ อาการอ่อนเพลีย นอกจากนี้ อาจมีอาการภูมิแพ้ร่วม อื่น ๆ ได้เช่นผื่นแพ้ของผิวหนังและหอบหืดรวมทั้งมีประวัติโรคภูมิแพ้ในครอบครัว

แนวทางการรักษาโรคภูมิแพ้จมูก

หลีกเลี่ยงสิ่งที่แพ้หรือกระตุ้นอาการ
น้ำเกลือล้างจมูก เวลามีน้ำมูก
ยาแก้แพ้ แบบรับประทาน
ยาแก้แพ้แบบพ่นจมูก ชนิดสเตียรอยด์ในรายที่เป็นมาก เช่น ถี่เกิน 4 ครั้งต่อสัปดาห์
ควรให้แพทย์ประเมินตรวจร่างกายก่อนใช้ยา
ยาลดบวมในโพรงจมูกแบบรับประทานหรือแบบพ่น เวลาคัดจมูกหรือหายใจไม่สะดวก ควรให้แพทย์ประเมินตรวจร่างกายก่อนใช้ยา

การดูแลตนเองและการป้องกันโรคภูมิแพ้จมูก

หลีกเลี่ยงสารที่แพ้ หรือสิ่งที่คาดว่าแพ้เช่น อากาศเย็น ฝุ่นควัน
เพิ่มภูมิต้านทานเช่น รับประทานผลไม้สดสะอาดอุดมไปด้วยวิตามิน มีสารต้านอะนุมูลอิสระ ,การออกกำลังกาย ,นอนหลับเพียงพออย่างน้อย 7 ชั่วโมงแบบหลับลึก โดยไม่ตื่นกลางดึก หรือนอนดึกเกิน 5 ทุ่ม

ภาวะแทรกซ้อนที่ควรระวัง

ติดเชื้อโพรงจมูกหรือหวัดได้ง่าย ความบวมอักเสบอาจทำให้ท่อปรับแรงดันหูชั้นกลางบวม เกิดหูอื้อ ได้ง่าย

ข้อแนะนำจากแพทย์

ภูมิแพ้จมูก หากได้รับการรักษาที่ต่อเนื่องจะสามารถควบคุมอาการได้ จมูกคือด่านแรกของอากาศที่เข้าสู่ร่างกาย หากจมูกดีหายใจโล่งสบาย ร่างกายก็จะสดชื่นแข็งแรงไปด้วย

ภูมิแพ้จมูกเกิดจากอะไร? เข้าใจสาเหตุและการตอบสนองของร่างกาย