รู้ “ไต” ตัวเอง
“ไต” เป็นส่วนหนึ่งของทางเดินปัสสาวะซึ่งมีหน้าที่สร้างปัสสาวะ ทางเดินปัสสาวะประกอบด้วยส่วนต่างๆ 4 ส่วน คือ
- ไต
- ท่อไต
- กระเพาะปัสสาวะ
- ท่อปัสสาวะ
หน้าที่สำคัญของไต
คือสร้างปัสสาวะซึ่งจะช่วยขับของเสียที่เกิดจากการเผาผลาญสารอาหารต่างๆ ออกจากร่างกาย และช่วยในการรักษาความปกติของน้ำ และเกลือแร่ของร่างกาย นอกจากนี้แล้ว ไตยังมีหน้าที่ในการสร้างสารที่ควบคุมความดันโลหิต และสารที่ช่วยกระตุ้นการสร้างเม็ดเลือดแดง ดังนั้น เมื่อใดไตของคุณทำงานน้อย จึงลงมักเกิดปัญหาความดันโลหิตสูง และโลหิตจางร่วมด้วย จากพฤติกรรมการรับประทานอาหาร หากมีการบริโภคอาหารที่มีรสชาติจัดจ้าน และนิยมรับประทานอาหารประเภทฟาสต์ฟู้ด ซึ่งมีส่วนผสมของแป้ง ไขมัน น้ำตาล และเกลือ จนเกิดเป็นปัญหาโรคแทรกซ้อนตามมา ซึ่งทำให้เสี่ยงเป็นโรคไตได้
อาการหลักของคน “ไต” ไม่ดี
- บวม ในระยะแรกอาจมีเพียงการบวมที่หนังตา และหน้า ต่อมาจะมีการบวมที่ขา และเท้าทั้งสองข้าง หากลองใช้นิ้ว นิ้วกดที่หน้าแข้งไว้สักพัก แล้วปล่อยจะมีรอยบุ๋มอยู่แสดงว่าบวมแน่น อาการบวมเช่นนี้เกิดจากการมีน้ำ และเกลือเพิ่มขึ้นในร่างกาย อาจเป็นข้อบ่งชี้โรคไต รวมถึงโรคหัวใจ และโรคตับ ดังนั้น ถ้ามีการบวมทั้งตัวความรีบไปปรึกษาแพทย์
- ปัสสาวะมีสีเลือด และมีฟองมาก เมื่อใดปัสสาวะที่ออกมามีสีออกแดง มีเลือดออกจากทางเดินปัสสาวะ ปัสสาวะเป็นฟองมาก เพราะมี albumin หรือโปรตีนออกมามาก ควรรีบไปปรึกษาแพทย์ เพราะอาจเกิดจากโรคต่างๆ ได้หลายชนิด ไม่เฉพาะเส้นเลือดฝอยของไตอักเสบ แต่ยังมีโรคนิ่ว เนื้องอกของทางเดินปัสสาวะ กระเพาะปัสสาวะอักเสบ
- ปัสสาวะบ่อย อาจเป็นอาการของโรคไตวายในระยะแรก ดังนั้น ถ้ามีอาการปัสสาวะบ่อย โดยเฉพาะหากมากกว่าวันละ 3 ลิตร หรือตื่นมาปัสสาวะตอนกลางคืน ควรมาพบแพทย์เพื่อรับการตรวจและรักษา อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยที่ปัสสาวะบ่อยอาจจะไม่ได้เกิดจากโรคไต แต่เกิดจากสาเหตุอื่นมากกว่าที่พบบ่อยที่สุดก็คือ โรคเบาหวาน นอกจากนั้น อาจเกิดจากเบาจืด, กระเพาะปัสสาวะอักเสบ หรือการดื่มน้ำมากเกินไป เป็นต้น
- ปัสสาวะน้อยลง หากดื่มน้ำมากแต่ปัสสาวะไม่ออกมากตามหรือปัสสาวะไม่ออกเลย มักเกิดจากการทำงานของไตเสียไป หรือมีการอุดกั้นของทางเดินปัสสาวะ หากมีอาการลักษณะนี้ ควรรีบมาปรึกษาแพทย์เพื่อให้การรักษาโดยทันที
- มีอาการปวดบั้นเอวหรือบริเวณสีข้าง (ไม่ต่ำกว่าเอวหรือไม่อยู่กลางหลัง)
แนวทางการชะลอการเสื่อมของไต
- ควบคุมความดันโลหิตสูงเกิน 140/ 90 มม.ปรอท ทั้งด้วยยา และการลดเค็ม
- งดสูบบุหรี่เหล้า กาแฟ จำกัดโซเดียมน้อยกว่า 2 กรัม/ วัน (เท่ากับเกลือ 1 ช้อนชา)
- ผู้ที่มีเบาหวานร่วมด้วย จะต้องคุมน้ำตาลให้น้อยกว่า 120 มก./ดล.
- จัดอาหารเพื่อบำบัดภาวะน้ำตาลในเลือดสูง อาหารโปรตีนต่ำจะช่วยชะลอการเสื่อมของไตได้ ทั้งนี้ อาหารบางอย่างปลอดโปรตีนสามารถรับประทานได้มาก และให้พลังงานเพียงพอด้วย เช่น แป้ง ถั่วเขียว สาคู ถ้าไตเสื่อมมากอาจต้องงดผลไม้เพราะมี โพแทสเซียม (Potassium) สูง งดนม เต้าหู้ ไข่แดง เพราะมีฟอสฟอรัส และต้องคุมการดื่มน้ำด้วย เพราะอาจมีอาการบวมร่วมด้วย
- งดการใช้ซอสปรุงรส งดเครื่องปรุงรสที่มีเกลือมาก ผักผลไม้ดองเค็ม ไส้กรอง ไส้อั่ว กุนเชียง ไข่เค็ม ปลาเค็ม การใช้ยา (โดยแพทย์จะเป็นผู้สั่ง) กลุ่มเอซีอีไอ หรือเออาร์บีจะช่วยชะลอการเสื่อมของไตได้ แต่ต้องระวังผลข้างเคียงเรื่องโพแทสเซียมสูงด้วย
